Remont dachu, ocieplanie elewacji czy wymiana rynien mogą stanowić poważne zagrożenie dla ptaków zamieszkujących budynki. W szczelinach ścian, pod dachówkami i w otworach konstrukcyjnych często kryją się gniazda chronionych gatunków. Jak przeprowadzić remont zgodnie z prawem i nie zaszkodzić skrzydlatym mieszkańcom? Sprawdź, dlaczego warto wykonać opinię ornitologiczną i jak przygotować budynek do prac.
Jakie ptaki gniazdują w budynkach?
Miasta są domem dla wielu gatunków ptaków, które doskonale przystosowały się do życia w sąsiedztwie człowieka. Niektóre wykorzystują budynki jako miejsca zakładania gniazd, wychowywania piskląt i odpoczynku.
Do najczęściej spotykanych należą:
- Jerzyki – gniazdują w szczelinach elewacji, stropodachach i otworach konstrukcyjnych.
- Wróble – chętnie zajmują przestrzenie pod dachówkami i w zakamarkach budynków.
- Kawki – wykorzystują kominy, otwory wentylacyjne i inne osłonięte przestrzenie.
- Oknówki – budują charakterystyczne gniazda z błota pod okapami dachów i balkonami.
- Pustułki – mogą gniazdować na wysokich budynkach, wieżach i w niszach elewacji.
Co ciekawe, jerzyki niemal całe życie spędzają w powietrzu. Lądują przede wszystkim w okresie lęgowym, dlatego dostęp do bezpiecznych miejsc gniazdowania ma dla nich ogromne znaczenie.
Ptaki w budynkach – gdzie szukać gniazd?
Nie każde ptasie gniazdo jest dobrze widoczne. Wiele gatunków zasiedla przestrzenie, do których człowiek nie ma łatwego dostępu. Dlatego przed remontem warto dokładnie sprawdzić miejsca mogące stanowić siedliska ptaków.
| Gatunek ptaka | Typowe miejsce gniazdowania | Orientacyjny okres lęgowy |
|---|---|---|
| Jerzyk | Szczeliny elewacji, stropodachy | Maj – sierpień |
| Wróbel | Przestrzenie pod dachówkami, wnęki | Marzec – sierpień |
| Kawka | Kominy, otwory i wnęki budynków | Marzec – czerwiec |
| Oknówka | Pod okapami dachów i balkonami | Kwiecień/maj – sierpień |
| Pustułka | Wnęki i półki wysokich budynków | Marzec/kwiecień – lipiec |
Uwaga: podane terminy są orientacyjne. Rzeczywisty okres lęgowy zależy od gatunku, pogody i lokalnych warunków. Nie wyznaczają one okresu, w którym można automatycznie usuwać gniazda.
Czy można remontować budynek, w którym są ptaki?
Tak, ale remont musi uwzględniać ochronę gatunkową zwierząt. W Polsce wiele ptaków zasiedlających budynki objętych jest ścisłą ochroną gatunkową. Przepisy zabraniają między innymi niszczenia chronionych gniazd, jaj i siedlisk oraz umyślnego uniemożliwiania dostępu do schronień.
Oznacza to, że podczas termomodernizacji nie wolno po prostu zamurować szczeliny, w której przebywają ptaki. Takie działanie może doprowadzić do uwięzienia piskląt i śmierci zwierząt.
Warto pamiętać, że ochrona nie kończy się wraz z sezonem lęgowym. Miejsca regularnie wykorzystywane przez chronione gatunki mogą podlegać ochronie także wtedy, gdy ptaków chwilowo w nich nie ma.
Jeżeli planowane prace naruszają obowiązujące zakazy, konieczne może być uzyskanie zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska (RDOŚ).
Opinia ornitologiczna przed remontem – dlaczego jest ważna?
Jednym z najważniejszych etapów przygotowania inwestycji jest sprawdzenie, czy ptaki w budynkach wykorzystują miejsca objęte planowanymi pracami. W tym celu warto zlecić specjalistyczną kontrolę ornitologiczną.
Ptaki gniazdujące w budynkach i drzewach w miastach są objęte ochroną gatunkową, dlatego przed termomodernizacją, remontem dachu czy wycinką drzew warto sprawdzić, czy obiekt nie jest zasiedlony. Taką ocenę przeprowadza specjalista, a jej efektem jest opinia ornitologiczna wskazująca, jakie gatunki korzystają z danego miejsca i kiedy można bezpiecznie rozpocząć prace. Inwestorzy z Mazowsza mogą zwrócić się do Artura Kolińskiego z firmy Vanellus (ornitolog.net.pl) – ornitologa z Warszawy z ponad 20-letnim doświadczeniem, który sporządza opinie, ekspertyzy i waloryzacje ornitologiczne, a także prowadzi nadzór przyrodniczy podczas prac budowlanych. Dzięki temu inwestycja przebiega zgodnie z przepisami, a ptaki nie tracą swoich siedlisk.
Profesjonalna ocena pomaga ograniczyć ryzyko zniszczenia siedlisk, nieplanowanego wstrzymania robót oraz naruszenia przepisów dotyczących ochrony zwierząt. Sama opinia nie zastępuje jednak wymaganych decyzji administracyjnych.
Kiedy najlepiej rozpocząć remont budynku?
Największe zagrożenie dla ptaków występuje w okresie lęgowym, który u wielu miejskich gatunków przypada na miesiące od marca do sierpnia. Dokładne terminy zależą jednak od gatunku, warunków pogodowych i konkretnego miejsca.
Dlatego prace przy elewacji czy dachu najlepiej planować z odpowiednim wyprzedzeniem, uwzględniając wyniki kontroli ornitologicznej.
Remont jesienią lub zimą również nie oznacza automatycznie, że można usuwać gniazda i zamykać otwory. Przepisy przewidują szczególne odstępstwo dotyczące usuwania gniazd z obiektów budowlanych od 16 października do końca lutego, ale tylko gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne. Nie znosi ono pozostałych zakazów dotyczących ochrony gatunkowej i siedlisk.
Warto także pamiętać, że budynki mogą być schronieniem nietoperzy, które również podlegają ochronie.
Co zrobić, gdy podczas remontu odkryjemy gniazdo?
Zdarza się, że obecność ptaków zostaje zauważona dopiero po ustawieniu rusztowań lub rozpoczęciu prac. Co należy wtedy zrobić?
- Wstrzymać roboty w miejscu, w którym mogą zagrozić ptakom.
- Nie usuwać gniazda ani nie zasłaniać otworów prowadzących do siedliska.
- Skontaktować się z ornitologiem, który oceni sytuację.
- Ustalić, czy konieczne jest zezwolenie RDOŚ i odpowiednie działania ochronne.
- Wznowić prace dopiero wtedy, gdy można je legalnie i bezpiecznie przeprowadzić.
Szczególnie niebezpieczne jest zakrywanie otworów wentylacyjnych i szczelin elewacyjnych bez wcześniejszej kontroli. W ich wnętrzu mogą znajdować się niewidoczne z zewnątrz pisklęta.
Jak chronić ptaki po termomodernizacji?
Nowoczesne, szczelne elewacje ograniczają straty ciepła, ale jednocześnie mogą pozbawiać ptaki miejsc gniazdowania. Dlatego podczas remontu warto uwzględnić rozwiązania sprzyjające miejskiej przyrodzie.
Jednym z nich jest montaż specjalnych skrzynek lęgowych dla jerzyków, wróbli czy kawek. Można je umieszczać na elewacjach lub integrować z warstwą ocieplenia, dobierając konstrukcję do potrzeb konkretnego gatunku.
W przypadku utraty chronionych siedlisk takie rozwiązania mogą stanowić element wymaganej kompensacji przyrodniczej. Jej zakres powinien wynikać z oceny specjalisty i warunków odpowiedniej decyzji.
Ptaki w budynkach – dlaczego warto je chronić?
Ptaki są ważnym elementem miejskiego ekosystemu. Jerzyki, oknówki i wróble zjadają liczne owady, a ich obecność zwiększa różnorodność biologiczną naszych osiedli.
Dobrze zaplanowany remont nie musi oznaczać utraty ich siedlisk. Wystarczy odpowiednio wcześnie sprawdzić obecność chronionych gatunków, skonsultować się z ornitologiem i dostosować zakres prac do obowiązujących przepisów.
Pamiętajmy, że budynek może być nie tylko naszym domem, ale również miejscem życia wielu dzikich zwierząt. Odpowiedzialna termomodernizacja pozwala pogodzić komfort mieszkańców z ochroną przyrody.
Źródła
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – Ochrona ptaków podczas prac termomodernizacyjnych
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Warszawie – Termomodernizacja budynków a ochrona zwierząt
wzmianka (wp) foto.marc nesen
