Śruta jęczmienna jest jedną z popularniejszych pasz zbożowych stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich. Dostarcza przede wszystkim energii pochodzącej ze skrobi, ale zawiera również białko oraz stosunkowo dużo włókna. Może być składnikiem mieszanek dla świń, bydła czy drobiu, jednak jej udział w dawce powinien być dopasowany do gatunku i wieku zwierząt. Czy śruta jęczmienna może być podstawą żywienia i kiedy sprawdza się najlepiej?
Co to jest śruta jęczmienna?
Śruta jęczmienna powstaje przez rozdrobnienie ziarna jęczmienia. Nie należy jej mylić ze śrutami poekstrakcyjnymi, takimi jak śruta sojowa czy rzepakowa. Te ostatnie są przede wszystkim źródłem białka, podczas gdy jęczmień zaliczamy głównie do pasz energetycznych.
Rozdrobnienie ziarna ułatwia zwierzętom wykorzystanie zawartych w nim składników pokarmowych. Całe, twarde ziarna mogą przechodzić przez przewód pokarmowy tylko częściowo strawione, dlatego przed podaniem jęczmień najczęściej się śrutuje, gniecie lub walcuje.
Stopień rozdrobnienia ma jednak znaczenie. Bardzo drobna śruta może mocno pylić, a w żywieniu przeżuwaczy zbyt intensywne rozdrobnienie przyspiesza fermentację skrobi w żwaczu.
Jaką wartość odżywczą ma śruta jęczmienna?
Najważniejszym składnikiem ziarna jęczmienia jest skrobia, która stanowi około 60% suchej masy. Zawartość białka wynosi przeciętnie około 11–12%, choć rzeczywiste wartości zależą od odmiany, warunków uprawy oraz jakości zebranego ziarna. Jęczmień zawiera więcej włókna niż kukurydza czy pszenica, dlatego jego wartość energetyczna dla niektórych zwierząt jest nieco niższa.
Jęczmień nie jest jednak paszą pełnoporcjową. Sama śruta nie dostarczy wszystkich aminokwasów, składników mineralnych i witamin potrzebnych zwierzęciu. W praktyce łączy się ją więc m.in. z paszami białkowymi oraz odpowiednimi dodatkami mineralno-witaminowymi.
Czy śruta jęczmienna jest dobra dla świń?
Jęczmień bardzo dobrze sprawdza się w żywieniu trzody chlewnej. Dostarcza energii, a pod względem zawartości niektórych aminokwasów, w tym lizyny, wypada korzystniej od kukurydzy. Jednocześnie większa ilość włókna sprawia, że jego koncentracja energii jest niższa niż w przypadku kukurydzy czy pszenicy.
Śruta jęczmienna może być wykorzystywana przede wszystkim w mieszankach dla tuczników oraz loch. U młodych prosiąt trzeba zachować większą ostrożność, ponieważ ich układ pokarmowy jest bardziej wrażliwy na dużą ilość włókna i składników ograniczających strawność.
W dobrze zbilansowanej dawce jęczmień może być jednym z podstawowych zbóż stosowanych w gospodarstwie. Nie oznacza to jednak, że wystarczy podawać zwierzętom samą śrutę jęczmienną.
Śruta jęczmienna dla bydła – dobra, ale trzeba uważać na ilość
Jęczmień jest również wartościową paszą dla bydła mlecznego i opasowego. Zawarta w nim skrobia jest stosunkowo szybko rozkładana w żwaczu, dzięki czemu stanowi łatwo dostępne źródło energii dla mikroorganizmów żwaczowych.
Ta właściwość ma jednak także drugą stronę. Zbyt duża ilość drobno zmielonego jęczmienia przy jednoczesnym niedoborze pasz włóknistych może sprzyjać nadmiernemu zakwaszeniu treści żwacza. Dlatego śruta powinna być elementem całej dawki pokarmowej zawierającej odpowiednią ilość pasz objętościowych i włókna strukturalnego.
W przypadku bydła często korzystniejsze od bardzo drobnego mielenia jest gniecenie lub grubsze śrutowanie ziarna.
Czy można podawać śrutę jęczmienną kurom?
Można, ale w żywieniu drobiu jęczmień ma pewne ograniczenia. Zawiera beta-glukany, czyli rozpuszczalne składniki włókna mogące zwiększać lepkość treści pokarmowej. Przy dużym udziale jęczmienia może to pogarszać wykorzystanie składników pokarmowych i sprzyjać powstawaniu wilgotnej ściółki. Problem jest szczególnie istotny u młodych ptaków.
Z tego powodu jęczmień zwykle stanowi jeden z kilku składników mieszanki. W profesjonalnych mieszankach dla drobiu stosuje się również enzymy, m.in. beta-glukanazę, które pomagają ograniczyć niekorzystne działanie beta-glukanów.
Na co zwrócić uwagę przed podaniem śruty jęczmiennej?
Liczy się nie tylko gatunek zwierzęcia, lecz także jakość samego ziarna. Jęczmień przeznaczony na paszę powinien być suchy, prawidłowo przechowywany i pozbawiony oznak pleśnienia. Ziarno porażone przez grzyby z rodzaju Fusarium może zawierać mykotoksyny, w tym deoksyniwalenol (DON). Szczególnie wrażliwe na jego obecność są świnie.
Nie warto również zakładać, że im drobniej zmielona śruta, tym lepiej. Odpowiednia struktura paszy zależy od gatunku zwierzęcia, sposobu zadawania mieszanki oraz pozostałych składników dawki.
Śruta jęczmienna w żywieniu różnych zwierząt
| Grupa zwierząt | Zastosowanie śruty jęczmiennej | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Trzoda chlewna | Dobre źródło energii w mieszankach dla tuczników i loch. | U młodych prosiąt należy kontrolować udział włókna i odpowiednio bilansować białko. |
| Bydło mleczne | Dostarcza łatwo fermentującej skrobi i energii dla mikroorganizmów żwacza. | Zbyt duża ilość drobno zmielonego jęczmienia może zwiększać ryzyko zakwaszenia żwacza. |
| Bydło opasowe | Może być ważnym składnikiem pasz treściwych w dawkach opasowych. | Należy zachować właściwą proporcję między paszami treściwymi a objętościowymi. |
| Kury i inny drób | Może stanowić część mieszanki zbożowej. | Beta-glukany mogą pogarszać strawność, szczególnie przy wysokim udziale jęczmienia w dawce. |
| Młode zwierzęta | Może być stosowana jako składnik dobrze zbilansowanej mieszanki. | Wymaga większej ostrożności ze względu na wrażliwszy układ pokarmowy. |
Dla jakich zwierząt śruta jęczmienna będzie najlepsza?
Śruta jęczmienna jest uniwersalnym składnikiem paszowym, ale szczególnie dobrze sprawdza się w żywieniu trzody chlewnej oraz bydła. Może być również podawana drobiowi, jednak jej udział w mieszance powinien uwzględniać większą zawartość włókna i beta-glukanów.
Najważniejsza zasada jest prosta: jęczmień dostarcza przede wszystkim energii, ale nie zastępuje kompletnej dawki pokarmowej. Jego wartość najlepiej wykorzystuje się wtedy, gdy zostanie połączony z odpowiednim źródłem białka, składnikami mineralnymi, witaminami i – zależnie od gatunku – właściwą ilością pasz włóknistych.
Śruta jęczmienna w skrócie – najważniejsze informacje
Śruta jęczmienna to rozdrobnione ziarno jęczmienia wykorzystywane przede wszystkim jako pasza energetyczna. Dostarcza głównie skrobi, a także białka i włókna.
Dla jakich zwierząt? Najczęściej stosuje się ją w żywieniu trzody chlewnej i bydła. Może być również składnikiem mieszanek dla drobiu, jednak ze względu na obecność beta-glukanów jej udział powinien być odpowiednio dobrany.
Największa zaleta: jest łatwo dostępnym źródłem energii i może stanowić ważny składnik mieszanek paszowych.
Najważniejsze ograniczenie: sama śruta jęczmienna nie jest paszą pełnoporcjową. Dawkę trzeba uzupełnić m.in. o odpowiednie źródła białka, witamin i składników mineralnych.
W przypadku bydła: nadmiar drobno zmielonego jęczmienia może powodować zbyt szybką fermentację skrobi w żwaczu, dlatego konieczna jest odpowiednia ilość pasz objętościowych.
FAQ
Czy śruta jęczmienna jest paszą białkową?
Nie. Śruta jęczmienna jest przede wszystkim paszą energetyczną, ponieważ jej ważnym składnikiem jest skrobia. Zawiera również białko, ale nie zastępuje typowych pasz białkowych, takich jak śruta sojowa czy rzepakowa.
Czy śrutę jęczmienną można podawać świniom?
Tak. Jęczmień jest powszechnie wykorzystywany w mieszankach paszowych dla trzody chlewnej, szczególnie tuczników i loch. Jego ilość należy jednak dostosować do wieku zwierząt i składu całej dawki.
Czy śruta jęczmienna nadaje się dla bydła?
Tak. Jest dobrym źródłem energii dla bydła mlecznego i opasowego. Nie powinna jednak dominować w dawce kosztem pasz objętościowych, ponieważ skrobia jęczmienna stosunkowo szybko fermentuje w żwaczu.
Czy można karmić zwierzęta samą śrutą jęczmienną?
Nie. Sama śruta jęczmienna nie zapewnia wszystkich składników pokarmowych potrzebnych zwierzętom. Powinna być elementem prawidłowo zbilansowanej dawki pokarmowej.
fot. Andreas Ebner/pexels
