Dobrze dobrana pasza dla bydła to podstawa zdrowia stada, wysokiej wydajności mlecznej i opłacalnego opasu. Krowa mleczna potrzebuje dawki, która wspiera produkcję mleka i chroni przed chorobami metabolicznymi. Bydło mięsne wymaga żywienia nastawionego na szybki, ale bezpieczny przyrost masy ciała. Dlatego przy wyborze paszy trzeba patrzeć nie tylko na cenę, ale przede wszystkim na jakość kiszonek, zapotrzebowanie zwierząt i cel hodowli.

Podstawa żywienia bydła: dobre pasze objętościowe

Żywienie krów i opasów zawsze powinno zaczynać się od pasz objętościowych. To one odpowiadają za prawidłową pracę żwacza, dobre pobranie dawki i stabilne trawienie. Nawet najlepsza mieszanka treściwa nie naprawi błędów wynikających ze słabej jakości kiszonki.

W gospodarstwach najczęściej wykorzystuje się kiszonkę z kukurydzy, sianokiszonkę, siano, zielonkę pastwiskową, wysłodki buraczane oraz słomę jako dodatek strukturalny. Każda z tych pasz ma inne zadanie. Kiszonka z kukurydzy dostarcza dużo energii, sianokiszonka i siano uzupełniają włókno, a słoma pomaga utrzymać właściwą strukturę dawki.

Dobra pasza dla krów nie powinna być spleśniała, zagrzana ani zanieczyszczona ziemią. Jeśli kiszonka ma nieprzyjemny zapach, jest mazista lub widocznie porażona pleśnią, może pogorszyć pobranie paszy i odbić się na zdrowiu całego stada.

Jakie pasze dla krów mlecznych sprawdzają się najlepiej?

W żywieniu krów mlecznych najważniejsze jest połączenie energii, białka, włókna, składników mineralnych i witamin. Krowa w laktacji ma duże wymagania, bo oprócz utrzymania własnego organizmu produkuje mleko. Im wyższa wydajność, tym dokładniej trzeba bilansować dawkę.

Najczęściej stosowane pasze dla krów mlecznych to:

• pasze objętościowe, czyli kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, siano i zielonka,
• pasze treściwe, na przykład śruta jęczmienna, pszenna, kukurydziana, rzepakowa lub sojowa,
• dodatki mineralno-witaminowe, które uzupełniają wapń, fosfor, magnez, sód oraz mikroelementy,
• dodatki wspierające żwacz, na przykład bufory, szczególnie przy większym udziale skrobi w dawce.

Krowy mleczne bardzo źle reagują na gwałtowne zmiany żywienia. Nową paszę należy wprowadzać stopniowo, obserwując apetyt, konsystencję kału, kondycję zwierząt i wydajność mleczną.

Jaka pasza dla krów mlecznych będzie odpowiednia?

Najlepsza pasza dla krów mlecznych to taka, która uzupełnia pasze objętościowe, a nie je zastępuje. Jeśli gospodarstwo ma bardzo dobrą kiszonkę z kukurydzy, dawka może wymagać innego uzupełnienia niż przy przewadze sianokiszonki. Inaczej żywi się też krowę tuż po wycieleniu, inaczej w szczycie laktacji, a inaczej pod koniec produkcji mleka.

Przy wyborze mieszanki warto zwrócić uwagę na zawartość białka, energii, skład mineralny oraz przeznaczenie produktu. Pasza dla krów wysokowydajnych zwykle będzie bardziej skoncentrowana niż mieszanka dla krów o niższej produkcji. Ważne jest także uzupełnienie wapnia, fosforu, magnezu, sodu oraz mikroelementów, które wpływają na płodność, odporność i jakość mleka.

W dobrze prowadzonym stadzie dawka nie jest ustalana „na oko”. Najlepiej opierać ją na analizie kiszonek i realnej wydajności krów. Pozwala to uniknąć zarówno niedoborów, jak i niepotrzebnego przepłacania za zbyt mocną paszę.

Ile paszy treściwej dla krowy podawać?

Ilość paszy treściwej zależy od wydajności mlecznej, masy ciała, fazy laktacji i jakości pasz objętościowych. Krowa dająca mało mleka może dobrze funkcjonować na mniejszej ilości śrut i mieszanek, jeśli ma dostęp do dobrej sianokiszonki oraz kiszonki z kukurydzy. Krowa wysokowydajna potrzebuje większej koncentracji energii i białka w dawce.

W praktyce paszę treściwą podaje się jako uzupełnienie braków w dawce. Nie powinna być zadawana w zbyt dużej ilości jednorazowo, ponieważ nadmiar skrobi może zaburzać pracę żwacza i sprzyjać kwasicy. Bezpieczniej jest dzielić ją na kilka porcji albo stosować system TMR, czyli całkowicie wymieszaną dawkę pokarmową.

Przy orientacyjnym planowaniu można przyjąć, że im wyższa produkcja mleka, tym większy udział pasz treściwych, ale każda zmiana powinna być stopniowa. Sygnałem ostrzegawczym są spadek apetytu, luźny kał, pogorszenie kondycji, nagły spadek mleka lub problemy z racicami.

Jaka pasza pełnoporcjowa dla krów?

Pasza pełnoporcjowa dla krów powinna być dobrana do grupy zwierząt. Innej mieszanki potrzebują krowy mleczne w szczycie laktacji, innej krowy zasuszone, a jeszcze innej jałówki. U bydła bardzo często stosuje się też pasze uzupełniające, które dodaje się do własnych kiszonek, siana i śrut.

Dobra pasza pełnoporcjowa dla krów powinna mieć jasne przeznaczenie podane na etykiecie. Warto sprawdzić poziom białka, energii, włókna, skład mineralny i zalecane dawkowanie.

Przed zakupem mieszanki warto sprawdzić:

• dla jakiej grupy bydła jest przeznaczona: krowy mleczne, zasuszone, jałówki czy opasy,
• ile zawiera białka, energii i włókna,
• czy zawiera dodatki mineralno-witaminowe,
• jakie jest zalecane dawkowanie,
• czy pasuje do pasz objętościowych dostępnych w gospodarstwie.

Nie należy kierować się wyłącznie tym, że mieszanka jest „mocna”. Zbyt intensywne żywienie nieodpowiedniej grupy zwierząt może prowadzić do otłuszczenia, problemów metabolicznych i gorszego rozrodu.

W przypadku krów mlecznych bardzo ważne jest też dopasowanie paszy do fazy produkcji. Krowy zasuszone nie powinny być żywione tak samo jak krowy w laktacji, ponieważ ich organizm przygotowuje się do wycielenia i kolejnego okresu produkcyjnego.

Jaka pasza dla bydła mięsnego?

Bydło mięsne żywi się przede wszystkim z myślą o przyrostach, umięśnieniu i dobrej kondycji opasów. Podstawą może być kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, siano oraz słoma, uzupełnione paszą treściwą i mieszanką mineralną dla opasów.

Pasza dla bydła mięsnego powinna dostarczać odpowiedniej ilości energii, ale nie może całkowicie pomijać włókna. Zbyt duży udział śrut zbożowych bez struktury w dawce może powodować problemy trawienne. Z kolei zbyt uboga dawka spowolni przyrosty i wydłuży czas opasu.

W opasie intensywnym większe znaczenie mają kiszonka z kukurydzy, śruty zbożowe, dodatki białkowe i minerały. W systemie bardziej ekstensywnym większą rolę mogą odgrywać pastwisko, sianokiszonka i siano. Dobór paszy zależy więc od rasy, wieku, masy ciała, tempa opasu i dostępnych pasz w gospodarstwie.

Różnice między żywieniem krów mlecznych a bydła mięsnego

Krowa mleczna potrzebuje dawki, która pozwala produkować mleko, utrzymać płodność i zapobiegać chorobom metabolicznym. Bydło mięsne potrzebuje dawki nastawionej na przyrost masy ciała i rozwój mięśni. To oznacza, że pasze nie powinny być stosowane zamiennie bez przemyślenia.

U krów mlecznych szczególnie ważna jest stabilność dawki, odpowiednia ilość białka, energii, wapnia i dodatków mineralnych. U opasów większy nacisk kładzie się na wykorzystanie paszy, tempo wzrostu i bezpieczne zwiększanie udziału energii w dawce.

Dobry hodowca patrzy nie tylko na to, ile zwierzę zjada, ale także jak wygląda, jak się zachowuje i jakie daje efekty produkcyjne. Kondycja, apetyt, kał, mleko, przyrosty i zdrowie racic często mówią więcej niż sama tabela dawkowania.

Najczęstsze błędy w doborze paszy dla bydła

Jednym z najczęstszych błędów jest podawanie zbyt dużej ilości paszy treściwej przy słabej jakości paszach objętościowych. Drugim problemem jest brak dodatków mineralno-witaminowych, szczególnie w stadach żywionych głównie paszami z własnego gospodarstwa.

Błędem jest też nagła zmiana dawki, na przykład szybkie zwiększenie ilości śruty zbożowej. Żwacz potrzebuje czasu, aby przystosować się do nowego żywienia. Zmiany najlepiej wprowadzać stopniowo przez kilka dni, a przy większych korektach nawet dłużej.

Nie warto również oszczędzać na jakości kiszonek. Pasza źle zakonserwowana może prowadzić do spadku pobrania, problemów trawiennych i strat, których nie widać od razu, ale szybko pojawiają się w wynikach produkcyjnych.

Warto unikać przede wszystkim:

• nagłego zwiększania ilości paszy treściwej,
• karmienia spleśniałą lub zagrzaną kiszonką,
• braku stałego dostępu do czystej wody,
• stosowania jednej mieszanki dla wszystkich grup bydła,
• pomijania dodatków mineralnych,
• ustalania dawki bez obserwacji kondycji i wydajności zwierząt.

Podsumowanie

Pasza dla krów mlecznych i bydła mięsnego musi być dobrana do celu hodowli. Krowy mleczne potrzebują dawki wspierającej laktację, zdrowie metaboliczne i płodność. Bydło mięsne wymaga żywienia nastawionego na przyrosty, umięśnienie i dobre wykorzystanie paszy.

Najważniejsza zasada jest prosta: podstawą są dobre pasze objętościowe, a pasza treściwa ma uzupełniać dawkę o brakującą energię i białko. Pasza pełnoporcjowa dla krów powinna być dopasowana do grupy zwierząt, a każda zmiana żywienia powinna być wprowadzana stopniowo. Dobrze zbilansowana dawka szybko przekłada się na zdrowsze stado, lepsze mleko, wyższe przyrosty i spokojniejszą pracę w gospodarstwie.

Źródła

• WMODR – Żywienie bydła mlecznego
• Centrum Doradztwa Rolniczego – Żywienie bydła mlecznego w kontekście wysokiej wydajności
• WODR Poznań – Wpływ żywienia paszami objętościowymi na wydajność krów mlecznych
• KPODR – Żywienie bydła opasowego
• WODR Poznań – Efektywne żywienie bydła opasowego
• LODR Końskowola – Jakość kiszonek

ksai, fot. Christina & Peter, Leif Olson/pexels